Skanwiki/Utvalgte artikler/February, 2006

From Meta, a Wikimedia project coordination wiki
Jump to navigation Jump to search

Veke 5 – 30. januar - 5. februar 2006[edit]

svensk
Esperantoflaggan

Esperanto är ett konstgjort språk (ett planspråk) som konstruerats för att fungera som internationellt hjälpspråk. Esperanto, som framlades 1887 i en skrift av ögonläkaren dr L.L. Zamenhof, är det förslag till internationellt hjälpspråk som fått störst spridning.
redigera - från svensk - diskussion - til dansk - til bokmål - til nynorsk


dansk
Et lyn

Et lyn er en stor elektrisk udladning mellem sky og (jord eller hav) eller mellem sky og sky. Et lyn er en stor gnist i jordens atmosfæres luft. Lyn løber gennem luften ved at en elektrisk spændingsforskel omdanner luftens molekyler til ioner. Derved dannes der en kanal som lynet kan løbe igennem. Mens lynet løber igennem kanalen omdannes molekylerne til plasma, og der er typisk 30.000 °C i lynkanalen mens lynets elektricitet løber igennem. Et typisk lyn varer i ca. 1/4 sekund og består af tre til fire hovedudladninger med ca. 0,04 sekunders tidsinterval. Det typiske lyn overfører kortvarigt en strøm på ca. 10.000 ampere og en elektrisk ladning på i alt ca. 25 coulomb.
redigér - fra dansk - diskussion - til bokmål - til nynorsk


bokmål
Det nauriske flagget

Nauru er en øystat i Stillehavet med en rik historie. Øyas innfødte befolkning, nauruerne, er sannsynligvis etterkommere av polynesiske eller melanesiske oppdagelsesreisende fra Ny-Guinea som slo seg ned der. Nauru ble oppdaget av europeerne for drøyt 200 år siden og var i henholdsvis Storbritannias, Australias, Tysklands og Japans besittelse før den fikk sin uavhengighet i 1968. På grunn av utvinning av fosfat1970-tallet var Nauru det nest rikeste landet i verden regnet etter BNP per person, men i dag klassifiseres Nauru som et u-land. Les mer…
rediger - fra bokmål - diskusjon - til dansk - til nynorsk


nynorsk
Eit 2D firkammersnitt av hjarte. Dei venstresidige kammera til høgre i biletet, atria øvst. Mørkt er blod, lyst er muskel. Klaffane mellom atria og pumpekammera visest tydeleg.

Ekkokardiografi er undersøking av hjartet med ultralyd. Det kan brukast diagnostisk, eller for å vegleie terapeutiske intervensjonar. I daglegtale på sjukehus blir det ofte kalla ekko-Doppler, ekko for det todimensjonale strukturbiletet, og Doppler for fartsmålingane.

Hjartet kan visast som to-dimensjonale skiver, som eit tredimensjonalt volum eller berre langs ein isolert stråle. Dette kan visast som still-bilete eller levande film. Fartsmålingar frå blod eller muskelvev kan visast isolert som kurver eller lagde oppå strukturbileta, med fart og retningar fargekoda. Les meir.

Førre tre veker: Wolfgang Amadeus MozartSaltMekka


endre - fra nynorsk - diskusjon - til dansk - til bokmål


Veke 6 – 6. februar - 12. februar 2006[edit]

svensk
King Richard III.jpg

Rikard III av England, 14521485, var kung av England 14831485. Han blev den siste kungen av Huset York. Efter brodern kung Edvard IV:s död regerade Rikard under en kort tid som förmyndare åt broderns son Edvard V, innan han spärrade in den unge kungen och hans bror Rikard i i Towern (se Prinsarna i Towern) och grep kronan själv. Han kröntes 6 juli 1483. Uppror utbröt mot Rikard och han föll i Slaget vid Bosworth Field som den siste engelske kung som dött i strid, då han mötte Henry Tudor, earl av Richmond (senare kung Henrik VII). William Shakespeares pjäs Rikard III har gjort hans namn känt.
redigera - från svensk - diskussion - til dansk - til bokmål - til nynorsk


dansk
Diverse religiøse symboler

Ordet religion kommer formodentlig af det latinske religare, der betyder at binde eller knytte forbindelse. Det drejer sig her specielt om forholdet til formodede højere magter eller kræfter.

Nu om dage bruges ordet 'religion' i mindst tre betydninger: trosretning, fænomen og fag.

I alle de traditionelle menneskekulturer man har kendskab til, har religion spillet en rolle. Der har dog været en løbende udvikling hvor nye former for levevis har afspejlet sig i nye former for religion.

I afsnittet religionsudvikling er religion beskrevet primært som et kulturelt fænomen. Men religion har også en individuel side, hvor religion bliver til drivkraften i den enkelte persons liv.
redigér - fra dansk - diskussion - til bokmål - til nynorsk


bokmål
Torinos byvåpen

Torino (Turin på fransk, tysk og engelsk) er en by i nordvestre Italia med 902 000 innbyggere (2005). Den er Italias fjerde største by, og et viktig industrisentrum. Blant annet hører bilfabrikanten Fiat hjemme i byen.

Byen er administrasjonssentrum for regionen Piemonte. Den er også et katolsk erkebispesete. I den katolske domkirken oppbevares det såkalte likkledet i Torino.

Navnet Torino kommer fra Tau, et keltisk ord som betyr fjell. Det italienske navnet Torino betyr tilfeldigvis «liten okse», og det reflekteres i byvåpenets avbildning av en gullokse. Les mer…

Torino skal være vertskap for Vinter-OL 2006.
rediger - fra bokmål - diskusjon - til dansk - til nynorsk


nynorsk

Hugo Alvar Henrik Aalto (3. februar 189811. mai 1976) var ein finsk arkitekt og formgjevar, ein av dei mest kjende finske arkitektane gjennom historia. Alvar Aalto var banbrytande inom moderne arkitektur. Mellom kjende bygg teikna av Aalto er Finlandiahuset i Helsingfors og eit bustadområde i Seinäjoki. I bustadområdet inngår kyrkje, rådhus, bibliotek, teater og politistasjon. Det meste av arkitekturen hans var nydannande.

Aalto vart i tillegg vidgjeten som formgjevar. Han arbeidde mykje med formgjeving av glas, eit døme er den såkalla Aalto-vasen. Andre kjende verk er Kulturhuset i Helsinki, Rovaniemi bibliotek og Viborg bibliotek. Aalto teikna den finske paviljongen på verdsutstillinga i 1939. Les meir.

Førre tre veker: EkkokardiografiWolfgang Amadeus MozartSalt


endre - fra nynorsk - diskusjon - til dansk - til bokmål


Veke 7 – 13. februar - 19. februar 2006[edit]

svensk
Bysantinska riket då det var som störst, omkring 560 e.Kr.

Bysantinska riket är av tradition namnet på det romerska riket under medeltiden, det vill säga den kristna statsbildning i Grekland som hade Konstantinopel som huvudstad från mitten av 300-talet till 1453. Den bysantinska kulturen var ett amalgam av den romerska staten, den grekiska kulturen, den hellenistiska kosmopolitismen och religiösa strömmningar från Orienten. Riket överlevde under sin tusenåriga historia många invasioner från barbarer, kristna och muslimer. Efter nederlaget mot seldjuker i slaget vid Manzikert år 1071 föll dock Bysans makt och efter det fjärde korstågets plundring av Konstantinopel, som följde erövringen av staden 1204, återhämtade sig aldrig riket.
redigera - från svensk - diskussion - til dansk - til bokmål - til nynorsk


dansk
Leoattila-Raphael.jpg

Attila (oldnordisk: Atle, Atli; tysk: Etzel; ca. 406453) var den sidste og mest magtfulde af de hunniske konger. Han regerede datidens største rige i Europa fra fra 434 til sin død. Riget strakte sig fra Centraleuropa til Sortehavet og fra Donau til Østersøen. På den tid var han én af de alvorligste fjender for både det østromerske og det vestromerske rige. Han trængte ind på Balkan to gange og omringede Konstantinopel den anden gang. Han gik ind i Gallien og nåede så langt som til Orleans, før han blev afvist i slaget ved Chalons, og han drev den vestromerske kejser Valentinian 3. ud af hovedstaden Ravenna i 452.

Selv om riget brød sammen ved hans død, er han blevet en sagnagtig skikkelse i Europas historie. I store dele af Vesteuropa huskes han som indbegrebet af grusomhed og grådighed. Omvendt er der fortællinger, der hylder ham som en stor og ædel konge, og han spiller en vigtig rolle i tre nordiske sager.
redigér - fra dansk - diskussion - til bokmål - til nynorsk


bokmål

Det første Fantomet, kalt Christopher Walker etter sin far, var i tegneserien Fantomet den første som sverga Hodeskalleeden, der Fantomet lover å bekjempe sjørøveri, urett og grusomhet. Han kalte seg selv Hevneren hele sitt liv – det var hans sønn som først kalte seg selv for Fantomet. Les mer…

17. februar fyller tegneserien Fantomet 70 år.
rediger - fra bokmål - diskusjon - til dansk - til nynorsk


nynorsk

Jødedommen er den religiøse kulturen åt det jødiske folket. Han er ein av dei først dokumenterte monoteistiske religionane og ein av dei eldste religiøse tradisjonane som framleis blir praktisert utan avbrot. Trusprinsippa og historien åt jødedommen dannar ein hovuddel av grunnstammen i dei andre abrahamittiske religionane, inkludert kristendommen og islam.

Trass i at jødedommen har utvikla mange ulike variasjonar, har han halde seg relativt tru mot ei rad religiøse prinsipp. Det mest sentrale av desse er trua på éin enkelt, allvitande transcendent Gud som skapte universet og fortset å spela ei rolle i det. Etter jødisk tru inngjekk den Gud som skapte verda ei pakt med det jødiske folket og openberra lovane og boda sine åt dei i form av Toráen. Jødisk religiøs og kulturell praksis har utgangspunkt i studiet og utøvinga av desse lovane og boda slik dei blir tolka av dei ulike antikke og moderne autoritetane. Les meir.
endre - fra nynorsk - diskusjon - til dansk - til bokmål


Veke 8 – 20. februar - 26. februar 2006[edit]

svensk
Bysantinska riket då det var som störst, omkring 560 e.Kr.

Bysantinska riket är av tradition namnet på det romerska riket under medeltiden, det vill säga den kristna statsbildning i Grekland som hade Konstantinopel som huvudstad från mitten av 300-talet till 1453. Den bysantinska kulturen var ett amalgam av den romerska staten, den grekiska kulturen, den hellenistiska kosmopolitismen och religiösa strömmningar från Orienten. Riket överlevde under sin tusenåriga historia många invasioner från barbarer, kristna och muslimer. Efter nederlaget mot seldjuker i slaget vid Manzikert år 1071 föll dock Bysans makt och efter det fjärde korstågets plundring av Konstantinopel, som följde erövringen av staden 1204, återhämtade sig aldrig riket.
redigera - från svensk - diskussion - til dansk - til bokmål - til nynorsk


dansk
Skakbrikker

Skak (afledt af det persiske ord 'Shah' - konge) er et brætspil for to spillere og et af verdens mest populære spil. Målet med spillet er at vinde ved at sætte modparten mat (også kaldet skakmat), hvilket sker ved at angribe dennes konge på en sådan måde, at angrebet ikke kan pareres.

Skak er en "mental kampsport", hvor spillerne benytter de strategiske og taktiske elementer, som spillereglerne giver mulighed for, og kræver derfor brug af abstrakt deduktion.
redigér - fra dansk - diskussion - til bokmål - til nynorsk


bokmål

Hålogaland var navnet på området nord for Trøndelag fram til middelalderen. I tiden før innføringen av kristendommen i Norge, var Hålogaland et selvstendig småkongedømme i de nåværende fylkene Nordland og Troms, nord for Namdalen i Nord-Trøndelag og sør for Lyngen i Troms. Les mer…
rediger - fra bokmål - diskusjon - til dansk - til nynorsk


nynorsk

Avskoging i Afrika vert sett på som eit problem. I Afrika det er mange land som har veldig lite skog, enten fordi miljøet ikkje er eigna for skog, eller fordi skogen er fjerna. Avskoginga kan resultere i erosjon, redusert biologisk mangfald og kan trua livsgrunnlaget til folk.

Det som vanlegvis blir peika på som hovudårsak til avskoging både før og no er det som blir karakterisert som dårlege jordbruksteknikkar, slik som svibruk, skiftjordbruk og overbeiting. Ei anna viktig årsak er industriell hogst og vedhogst. I tillegg kjem selektiv hogst som ikkje avskogar, men blir skulda for å degradere skog og bane veg for vidare degradering og avskoging. Industriell hogst av regnskog er vanlegvis drive av transnasjonale selskap og kjem sjeldan landet og lokalbefolkninga til gode. Ulovleg og uregulert hogst er også ein del av problemet i land som ofte har svake og korrupte styresmakter. Folkevekst blir også ofte direkte sett i samanheng med avskoging. At deler av dette slik som urbanisering fører til avskoging er ikkje så vanskeleg å forstå ettersom byar treng plass. På den andre sida viser studiar at folkevekst likså godt kan føre til «påskoging» grunna nyplanting. Les meir...
endre - fra nynorsk - diskusjon - til dansk - til bokmål


Veke 9 – 27. februar - 5. mars 2006[edit]

svensk
Minnesplatta på Sveavägen

Palmemordet inträffade för 20 år sedan (28 februari 1986). Sveriges dåvarande statsminister Olof Palme blev ihjälskjuten på Sveavägen i Stockholm på väg hem efter ett biobesök. Vid mordtillfället saknade Palme det vanliga livvaktsskyddet. Polisen har arbetat efter flera spår och teorier, men i dag är mordet fortfarande ouppklarat. Christer Pettersson åtlades 1989 för mordet, men frikändes av Svea hovrätt. Mordet var det första av sitt slag i modern svensk historia och innebar ett svårt nationellt och politiskt trauma.
redigera - från svensk - diskussion - til dansk - til bokmål - til nynorsk


dansk
Flag of the Cherokee Nation.svg

Cherokee-indianerne eller cherokeserne, som de ofte kaldes på dansk, er en stamme af oprindelige amerikanere. Stammen var en af de fem civiliserede stammer og boede, da spanierne kom til Amerika i det, der i dag er det sydøstlige USA. Cherokeserne er den eneste af de nordamerikanske stammer, der har deres eget skriftsprog. I dag anerkender USA's regering tre separate grupper af cherokesere, "The Cherokee Nation" med hovedstad i Talequah i Oklahoma, "United Keetoowah Band of Cherokee Indians", ligeledes med hovedstad i Talequah, Oklahoma, samt "Eastern Band of Cherokee Indian" med hovedstad i byen Cherokee i North Carolina. Herudover findes der mindre grupper, der er anerkendt af de statslige, men ikke de føderale myndigheder i Georgia og Alabama . Endelig findes der mindre, ikke anerkendte grupper i blandt andet Arkansas, Tennessee, Missouri og Californien.
redigér - fra dansk - diskussion - til bokmål - til nynorsk


bokmål
Spedalskdeformerte føtter

Spedalskhet, også kalt Hansens sykdom, er en infeksjonssykdom forårsaket av lepra-basillen Mycobacterium leprae. Bakterien ble første gang beskrevet i 1873 av den norske legen Gerhard Henrik Armauer Hansen, og dette var første gang en mikroorganisme ble identifisert som årsak til en kronisk sykdom, og andre gang for en sykdom i det hele tatt. Spedalskhet affiserer særlig hud og nerver, infeksjonen kan behandles, men følgetilstandene er kroniske. Man har to hovedformer for sykdom, tuberkuloid form også kalt glatt spedalskhet, og lepromatøs form som også er kalt knutet spedalskhet. Les mer…
rediger - fra bokmål - diskusjon - til dansk - til nynorsk


nynorsk
Det norske Stortinget

Stortinget er den lovgjevande forsamlinga i Noreg. Tinget har 169 representantar som sit i to avdelingar, Odelstinget og Lagtinget.

Dagens stortingsbygg på Karl Johans gate er teikna av arkitekt Emil Victor Langlet. Det blei innvigd 5. mars 1866, etter ei byggetid på nærare fem og eit halvt år. Frå 1814 og fram til 1854 haldt Stortinget til i lokala til Oslo katedralskole på hjørnet av Prinsens gate og Dronningens gate i Oslo. Frå 1854 til 1866 blei stortingsmøta haldne i Gamle festsalUniversitetet i Oslo. Les meir…
endre - fra nynorsk - diskusjon - til dansk - til bokmål