Skanwiki/Utvalgte artikler/March, 2006

From Meta, a Wikimedia project coordination wiki
Jump to navigation Jump to search

Veke 9 – 27. februar - 5. mars 2006[edit]

svensk
Minnesplatta på Sveavägen

Palmemordet inträffade för 20 år sedan (28 februari 1986). Sveriges dåvarande statsminister Olof Palme blev ihjälskjuten på Sveavägen i Stockholm på väg hem efter ett biobesök. Vid mordtillfället saknade Palme det vanliga livvaktsskyddet. Polisen har arbetat efter flera spår och teorier, men i dag är mordet fortfarande ouppklarat. Christer Pettersson åtlades 1989 för mordet, men frikändes av Svea hovrätt. Mordet var det första av sitt slag i modern svensk historia och innebar ett svårt nationellt och politiskt trauma.
redigera - från svensk - diskussion - til dansk - til bokmål - til nynorsk


dansk
Flag of the Cherokee Nation.svg

Cherokee-indianerne eller cherokeserne, som de ofte kaldes på dansk, er en stamme af oprindelige amerikanere. Stammen var en af de fem civiliserede stammer og boede, da spanierne kom til Amerika i det, der i dag er det sydøstlige USA. Cherokeserne er den eneste af de nordamerikanske stammer, der har deres eget skriftsprog. I dag anerkender USA's regering tre separate grupper af cherokesere, "The Cherokee Nation" med hovedstad i Talequah i Oklahoma, "United Keetoowah Band of Cherokee Indians", ligeledes med hovedstad i Talequah, Oklahoma, samt "Eastern Band of Cherokee Indian" med hovedstad i byen Cherokee i North Carolina. Herudover findes der mindre grupper, der er anerkendt af de statslige, men ikke de føderale myndigheder i Georgia og Alabama . Endelig findes der mindre, ikke anerkendte grupper i blandt andet Arkansas, Tennessee, Missouri og Californien.
redigér - fra dansk - diskussion - til bokmål - til nynorsk


bokmål
Spedalskdeformerte føtter

Spedalskhet, også kalt Hansens sykdom, er en infeksjonssykdom forårsaket av lepra-basillen Mycobacterium leprae. Bakterien ble første gang beskrevet i 1873 av den norske legen Gerhard Henrik Armauer Hansen, og dette var første gang en mikroorganisme ble identifisert som årsak til en kronisk sykdom, og andre gang for en sykdom i det hele tatt. Spedalskhet affiserer særlig hud og nerver, infeksjonen kan behandles, men følgetilstandene er kroniske. Man har to hovedformer for sykdom, tuberkuloid form også kalt glatt spedalskhet, og lepromatøs form som også er kalt knutet spedalskhet. Les mer…
rediger - fra bokmål - diskusjon - til dansk - til nynorsk


nynorsk
Det norske Stortinget

Stortinget er den lovgjevande forsamlinga i Noreg. Tinget har 169 representantar som sit i to avdelingar, Odelstinget og Lagtinget.

Dagens stortingsbygg på Karl Johans gate er teikna av arkitekt Emil Victor Langlet. Det blei innvigd 5. mars 1866, etter ei byggetid på nærare fem og eit halvt år. Frå 1814 og fram til 1854 haldt Stortinget til i lokala til Oslo katedralskole på hjørnet av Prinsens gate og Dronningens gate i Oslo. Frå 1854 til 1866 blei stortingsmøta haldne i Gamle festsalUniversitetet i Oslo. Les meir…
endre - fra nynorsk - diskusjon - til dansk - til bokmål


Veke 10 – 6. mars - 12. mars 2006[edit]

svensk
EU:s flagga

Europeiska unionen (EU) är ett fördragsbundet samarbete mellan 25 europeiska stater. Europeiska unionen etablerades 1994 genom att samarbetet inom de europeiska gemenskaperna utvidgades genom maastrichtfördraget. Samarbetets utveckling regleras successivt genom etablering av nya fördrag och från den första februari, 2003 gäller det så kallade nicefördraget. De viktigaste institutionerna inom unionen är Europeiska unionens råd ("ministerrådet"), Europeiska kommissionen och Europaparlamentet. Kommissionen har ensamt rätten att ta initiativ till ny lagstiftning, och ministerrådet beslutar om kommissionens förslag.
redigera - från svensk - diskussion - til dansk - til bokmål - til nynorsk


dansk

The Beatles var en af de mest indflydelsesrige musikgrupper i 1960'erne. Udover at være en kommerciel kæmpesucces var gruppen også stilsættende hvad angår design, markedsføring og rent musikalsk. Gruppen var fire drenge fra Liverpool, der både var venner, men også konkurrenter, der bestandigt forsøgte at overgå hinanden. Kernen i gruppen var komponisterne Lennon og McCartney, der sammen skrev en lang stribe hitsange, som næsten alle blev indspillet af gruppen selv. Gang på gang op igennem deres karriere satte gruppen nye rekorder for, hvad der var opnåeligt indenfor populærmusiken. Gruppen blev i starten betragtet som et teenagefænomen med vildt hår og skrigende fans. Deres turnéer blev temmeligt kaotiske pga. horder af fans som blokerede lufthavne og gader, når gruppen besøgte en by.
redigér - fra dansk - diskussion - til bokmål - til nynorsk


bokmål
BMW 328 fra 1938

BMW (Bayerische Motoren Werke AG) er et tysk konsern som produserer biler og motorsykler.

7. mars 1916 ble bedriften Bayerischen Flugzeug-Werke (BFW) grunnlagt. Denne datoen anser BMW som sin stiftelsesdato, selv om BFW ikke var BMW. BMW deler sin historie mellom BFW og Rapp-Motorenwerk. Sistnevnte endret navn til Bayerischen Motoren Werke GmbH – BMW den 20. juli 1917. I 1922 kjøpte BMW opp Bayerische Flugzeug-Werke (BFW).

BMWs hovedkontor Vierzylinder i München i Bayern ble bygd på begynnelsen av 1970-tallet og er en futuristisk bygning som forestiller fire sylindre. Ved hovedkontoret ligger et av konsernets bilfabrikker og BMW-muséet BMW Welt.

BMW-symbolet slik vi kjenner det den dag i dag skal forestille en flypropell, der det blå representerer himmelen. Motivet og farvene er de samme som i det bayerske statsvåpenet. BMWs hovedkontor Vierzylinder i München i Bayern ble bygd på begynnelsen av 1970-tallet og er en futuristisk bygning som forestiller fire sylindre. Ved hovedkontoret ligger et av konsernets bilfabrikker og BMW-muséet BMW Welt.
Les mer...
rediger - fra bokmål - diskusjon - til dansk - til nynorsk


nynorsk

Sirimavo Bandaranaike (17. april 191610. oktober 2000), var ein srilankisk politikar og verdas første kvinne vald til å styra eit land. Gjennom eit langt politisk liv blei ho opphøgd til landsmoder og elska av mange, men var òg skulda for maktmisbruk og å så splid mellom dei ulike folkegruppene i landet. Bandaranaike var statsminister i periodane 19941965 og 19701977, og hadde same stillinga frå 1994 fram til året ho døydde. Dotter hennar, Chandrika Kumaratunga, har vore president i Sri Lanka sidan 1994.
endre - fra nynorsk - diskusjon - til dansk - til bokmål


Veke 11 – 13. mars - 19. mars 2006[edit]

svensk
Yorks vita ros

Rosornas krig är det namn som vanligen betecknar det inbördeskrig som periodvis utkämpades om Englands tron åren 1455-1487 mellan anhängare av husen Lancaster och York. Båda husen var förgreningar av kungaätten Plantagenet, vilka sade sig härstamma från kung Edvard III. Namnet Rosornas krig användes inte vid tiden för kriget, men har sitt ursprung i de märken som valdes av de båda kungaätterna, Lancasters röda ros och Yorks vita ros.
redigera - från svensk - diskussion - til dansk - til bokmål - til nynorsk


dansk
Baseball swing.jpg

Baseball er et amerikansk boldspil lidt i stil med rundbold. Baseball spilles med et træbat (eller et aluminiumsbat i ungdomsrækker) og en hård læderbold med en kerne af kork og gummi.

En kamp forløber ved, at de to hold skiftes om at være "inde" og "ude". Indeholdet sender en spiller frem, der skal forsøge at slå til den bold, som en af udeholdets spillere kaster. Hvis det lykkes en spiller at ramme bolden med battet, skal han løbe rundt mellem fire baser på en diamantformet bane. Hvis han kommer sikkert til den fjerde base, scorer han et point. Udeholdet forsøger at få indeholdets løbere slået ud, før de når at score.

Sporten er mest udbredt i USA, hvor den kaldes "the national pastime". Imidlertid vinder den flere og flere tilhængere i Japan samt mange latinamerikanske lande. Fra d. 3. til d. 20. marts 2006 vil den første udgave af World Baseball Classic finde sted. Denne landsholdsturnering er det første forsøg på at gøre baseball til en international sport.
redigér - fra dansk - diskussion - til bokmål - til nynorsk


bokmål
Hadrians mur

Romersk Britannia viser til tiden da deler av de britiske øyer var en romersk provins, fra 44 til 410 e.Kr., og til selve provinsen.

Julius Cæsar utførte to felttog i Britannia, et i 55 f.Kr. og et i 54 f.Kr.. Ingen av dem resulterte i noen varig okkupasjon, men de brakte de britiske øyer innenfor den romerske interessesfære. Les mer…
rediger - fra bokmål - diskusjon - til dansk - til nynorsk


nynorsk
Raude blodlekamar frå eit menneske

Raude blodlekamar er den viktigaste reidskapen for oksygentransport i blodet hos virveldyra. Raude blodlekamar er mest hemoglobin. Det er eit molekyl satt saman av heme-gruppar, desse inneheld jarn som bind til seg oksygen i lunger eller gjeller og slepp det laus andre stader i kroppen. Ein blodlekam inneheld om lag 270 millionar hemoglobinmolekylar. Ein typisk raud blodlekam er 6–8 µm. Dei er altså mykje mindre enn dei fleste cellene i lekamen.

Eit vakse menneske har om lag 2–3 × 1013 raude blodlekamar. Milten verkar som eit lager for raude blodlekamar, men ikkje i like stor grad hjå menneske som hjå andre dyr.

Nederlendaren Jan Swammerdam var den fyrste som skildra ein raud blodlekam. Det var i 1658 og han nytta eit tidleg mikroskop.
endre - fra nynorsk - diskusjon - til dansk - til bokmål


Veke 12 – 20. mars - 26. mars 2006[edit]

svensk
M51 - Malströmsgalaxen

Galax är en stor ansamling av materia som stjärnor, gas, stoft och mörk materia sammanbundet genom gravitation. De större galaxerna har cirka 1011 solmassor stjärnor, mellan 1 och 10 miljarder solmassor interstellär gas och 1012 solmassor mörk materia. Många galaxer, kanske de flesta, inkluderar även supermassiva svarta hål i centrum. Några av dessa svarta hål uppträder som aktiva galaxkärnor. Den galax som solen och jorden befinner sig i är Vintergatan.
redigera - från svensk - diskussion - til dansk - til bokmål - til nynorsk


dansk
Mariecurie.jpg

Maria Skłodowska-Curie (7. november 18674. juli 1934) var en polsk-fransk kemiker og fysiker. Hendes fødenavn er Maria Skłodowska.

Marie Curie blev født i Warszawa, som dengang var en del af det russiske rige. Begge hendes forældre var lærere, og hun fik sin første undervisning i fysik og kemi af sin far. Hun afsluttede gymnasiet med udmærkelse. På hendes tid var det ikke muligt for kvinder at studere på universiteter i Polen eller andre steder i det russiske kejserrige. Hun ville have foretrukket at studere ved Sorbonne i Paris, men det rakte familiens økonomi ikke til. Hun fik i stedet arbejde og lavede en aftale med sin storesøster, Bronya, om hjælpe hende med at studere medicin ved Sorbonne. Når Bronya var færdiguddannet, skulle hun så gengæld hjælpe Marie. Således blev det, og i 1891 begyndte Marie som 24-årig at læse fysik og matematik på Sorbonne. Hun studerede flittigt og fik en grad i fysik efter 2 år og i matematik året efter. Det var oprindeligt hendes plan at rejse hjem til Polen efter endt læreruddannelse, men hun mødte Pierre Curie og blev gift med ham i 1895. Pierre var allerede da en internationalt kendt fysiker, som bl.a. havde arbejdet med krystaller og sammen med sin bror Jacques opdaget piezoelektricitet. I 1895 blev han doktor på en afhandling om magnetisme, som indeholder Curies lov.
redigér - fra dansk - diskussion - til bokmål - til nynorsk


bokmål
Færøyenes flagg

Færøyene (færøysk: Føroyar, dansk: Færøerne) (betyr «saueøyene») er en øygruppe som ligger nord for Skottland. Øyene var tidligere en del av Norgesveldet, men har siden 1814 vært en del av Kongeriket Danmark. Færøyene ble likevel allerede i 1709 administrativt lagt til Sjælland stift. Siden 1948 har øyene hatt indre selvstendighet, med to representanter i det danske Folketinget. Administrativt er Færøyene oppdelt i 6 sysler og 34 kommuner. Færøyene er ikke medlem av EU, til tross for at Danmark er det.

Færøyene består av 18 øyer av vulkansk opprinnelse. Øygruppen har 50 000 innbyggere, hvorav 17 000 bor i hovedstaden Tórshavn, oppkalt etter den norrøne guden Tor. Les mer..

Færøyenes flagg ble offisielt vedtatt 23. mars 1948.
rediger - fra bokmål - diskusjon - til dansk - til nynorsk


nynorsk
Skriftsystemet kuneiform

Eit skriftsystem, eller ei skrift, er eit system av symbol som blir brukt til å representere språklege uttrykk.

Skriftsystem skil seg frå andre moglege symbolske kommunikasjonssystem ved at lesaren må forstå noko av språket knytt til dette systemet for å vere i stand til å lese og forstå teksten. Skriftsystem skil seg dermed frå andre symbolske system, som til dømes informasjonsskilt, kart og matematikk, som vi kan forstå utan å ha kjennskap til eit visst språk.

Det finst fire hovedtypar av skriftssystem: Logografiske, stavingsbaserte, alfabetiske og trekksystem. Les meir…
endre - fra nynorsk - diskusjon - til dansk - til bokmål


Veke 13 – 27. mars - 2. april 2006[edit]

svensk
Essingeleden southbound at Nyboda.jpg

Högertrafikomläggningen kallas den omläggning till högertrafik som skedde i Sverige klockan 05:00 söndagen den 3 september 1967. Det innebar att från att ha kört på vänster sida skulle man nu köra på höger sida av vägen. En rådgivande folkomröstning genomfördes v som visade att en förkrossande majoritet, 82,9% av de röstande, ville behålla vänstertrafiken, medan bara 15,5% ville gå över till högertrafik. Längs vägarna sattes upp svarta sexkantiga skyltar med ett gult H för att påminna trafikanterna om att hålla till höger. Övergången föregicks av en intensiv informationskampanj i form av annonser, broschyrer, TV- och radioprogram.
redigera - från svensk - diskussion - til dansk - til bokmål - til nynorsk


dansk
Kristianerslev.jpg

Kristian Sophus August Erslev (28. december 1852da:20. juni 1930) var en dansk historiker. Egentlig var han døbt Christian, men den form ses ikke brugt offentligt, men forekommer dog konsekvent i kirkebøgerne også siden. Erslev, der var professor i historie ved Københavns Universitet fra 1883 til 1916 og rigsarkivar fra 1916 til 1924, betragtes af mange som kildekritikkens fader. Han blev urnebegravet på Frederiksberg Kirkegård. Erslev blev født i København som søn af forlagsboghandler Jacob Erslev og Jacobine Marie, født Castenschiold. Da han blev født, boede familien Gothersgade 28, men da han blev døbt 19. juni skete det "paa Frederiksberg", som kirkebogen fra Trinitatis Kirke noterer.

Den 1. januar 1881 blev Erslev stipendiat ved Gehejmearkivet og 1. marts 1883 blev han professor i historie ved Københavns Universitet efter Frederik Schierns død. Året før var Erslevs gamle læremester, professor Caspar Paludan-Müller, død og var blevet afløst som professor Rostgardianus af Johannes Steenstrup. I meget blev Erslevs virksomhed inden for historisk metode de kommende år præget af et opgør med Paludan-Müllers metode, mens Steenstrup i højere grad videreførte dennes arv.
redigér - fra dansk - diskussion - til bokmål - til nynorsk


bokmål
Bhutans flagg

Kongedømmet Bhutan er et land i Himalaya, lukket inne mellom India og Kina. Landet er i noen grad økonomisk og politisk avhengig av India. Inntil 1961 var landet lukket for tilreisende, og fremdeles er turismen kontrollert. Landet er det eneste hvor mahayanabuddhisme er statsreligion, og myndighetene legger stor vekt på stimulere tradisjoner, slik som bruk av nasjonal klesdrakt.

Det nasjonale navnet Druk Yul betyr Tordensdrakens rike. Leddet Druk brukes i mange sammensetninger: kongens «tittel» Druk Gyalpo, flyselskapet Druk Air og internettselskapet DrukNet. Les mer..
rediger - fra bokmål - diskusjon - til dansk - til nynorsk


nynorsk
Komi i Russland

Komi, eller Den komiske republikken (på komi Komi Mu eller Komi-landet), er ein delrepublikk i den europeiske delen av Russland, på vestsida av Uralfjella, i hovudsak innafor Petsjora-elva sitt nedslagsfelt. Komi-området vart ein del av Russland i 1472, då den russiske ekspansjonen austover tok til.

Republikken er ei føderal eining i den russiske føderasjonen, og ein av dei tretten medlemmene av Barentsregionen. I nord grensar Komi mot Nenetsia, i nordaust mot Jamal-Nenetsia, i aust mot Khanty-Mansia, i søraust mot Sverdlovsk-provinsen, i sør mot Perm-provinsen, i sørvest mot Kirov-provinsen og i vest Arkhangelsk-provinsen. Hovudstaden i republikken er Syktyvkar. Les meir...
endre - fra nynorsk - diskusjon - til dansk - til bokmål