Wikimedia Thailand/Wikimania 2025 scholarships/Report/Manop
- สิ่งที่คาดหวังก่อนเข้าร่วมงาน วิกิเมเนียไนโรบี (Wikimania Nairobi)
ในการเข้าร่วมงานวิกิเมเนียปีนี้ ที่จัดขึ้นที่กรุงไนโรบี ประเทศเคนยา ก่อนที่จะเข้าร่วมงานในครั้งนี้ มีความคาดหวังอย่างมากที่จะได้เห็นความเปลี่ยนแปลงและความก้าวหน้าที่เกิดขึ้นในโครงการต่าง ๆ โดยเฉพาะโครงการวิกิพีเดีย ซึ่งตลอดเวลากว่า 20 ปีที่ผ่านมา วิกิพีเดียถือเป็นหนึ่งในแหล่งความรู้เสรีที่ทรงพลังและประสบความสำเร็จอย่างต่อเนื่อง จนกลายเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวันของผู้คนทั่วโลก อย่างไรก็ตาม ในยุคปัจจุบันโลกกำลังเผชิญกับความท้าทายใหม่ ๆ ไม่ว่าจะเป็นการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยี การเกิดขึ้นของปัญญาประดิษฐ์ หรือแม้กระทั่งความน่าเชื่อถือของข้อมูลในโลกดิจิทัล จึงทำให้เกิดคำถามที่น่าสนใจว่า บทบาทของวิกิพีเดียในอนาคตจะเดินหน้าไปในทิศทางใด จะยังคงเป็นแหล่งความรู้หลักสำหรับผู้คนเหมือนเช่นที่ผ่านมา หรือจะต้องปรับเปลี่ยนวิธีการนำเสนอและพัฒนาเพื่อให้สอดรับกับโลกที่หมุนไปอย่างรวดเร็ว นอกจากการเฝ้าติดตามการเปลี่ยนแปลงเหล่านี้แล้ว ยังมีความตั้งใจที่จะได้เข้ามามีส่วนร่วมในบรรยากาศการแลกเปลี่ยนความคิดเห็น พูดคุย และสร้างเครือข่ายกับผู้คนในชุมชนวิกิจากทุกมุมโลก การได้พบเจอกับกลุ่มคนที่มีแนวคิดใกล้เคียงกันในการผลักดันความรู้เสรี ถือเป็นโอกาสอันมีค่า เพราะแต่ละคนต่างมีมุมมอง ประสบการณ์ และแรงบันดาลใจที่แตกต่างกัน การรวมตัวกันเช่นนี้จะช่วยต่อยอดแนวทางใหม่ ๆ ในการทำให้ความรู้เปิดกว้าง เข้าถึงได้ง่าย และมีความเท่าเทียมสำหรับทุกคนไม่ว่าพวกเขาจะอยู่ที่ไหนก็ตาม ดังนั้น งานในครั้งนี้ไม่เพียงแต่เป็นพื้นที่ในการเรียนรู้เกี่ยวกับอนาคตของวิกิพีเดียและโครงการที่เกี่ยวข้อง แต่ยังเป็นเวทีแห่งการสร้างแรงบันดาลใจ และการร่วมมือกันเพื่อวางรากฐานของโลกที่การเข้าถึงความรู้ไม่ถูกจำกัดด้วยเวลา พื้นที่ หรือโอกาสอีกต่อไป
- ประสบการณ์ที่เจอระหว่างร่วมงานวิกิเมเนียไนโรบี
ได้รับประสบการณ์ที่ดีตั้งแต่วินาทีแรกที่ก้าวเท้าลงจากเครื่องบินที่กรุงไนโรบี (Nairobi) บรรยากาศที่สนามบินไม่ค่อยวุ่นวายมากนัด แต่สิ่งที่ทำให้รู้สึกอบอุ่นและมั่นใจที่สุดคือการที่มีทีมอาสาสมัครของงานมายืนรอต้อนรับอยู่ตรงทางออก พร้อมป้ายบอกชื่อโครงการและรอยยิ้มที่เป็นมิตร การได้รับการต้อนรับในต่างแดนเช่นนี้ช่วยลดความกังวลใจลงได้มาก ทำให้รู้สึกเหมือนกำลังเดินทางมาเจอกับเพื่อนเก่า มากกว่าการมาคนเดียวในประเทศที่ไม่เคยมา ทีมอาสาสมัครไม่เพียงแต่ต้อนรับ แต่ยังคอยให้คำแนะนำเกี่ยวกับการเดินทางต่อ ทั้งเส้นทางขึ้นรถกลับไปยังที่พัก ข้อมูลเบื้องต้นของเมืองไนโรบี โรงแรมที่พักถูกอยู่ไม่ไกลจาก Trademark Hotel ซึ่งเป็นสถานที่หลักในการจัดงาน เดินทางสะดวก ใช้เวลาเพียงไม่กี่นาทีก็ถึง จุดนี้ถือว่าเป็นข้อดีมาก เพราะช่วยประหยัดเวลาในการเดินทาง ทำให้สามารถโฟกัสกับการเข้าร่วมกิจกรรมต่าง ๆ ได้เต็มที่ นอกจากนี้บรรยากาศรอบ ๆ โรงแรมยังค่อนข้างเงียบสงบและปลอดภัย เหมาะแก่การพักผ่อนหลังจากวันอันยาวนาน เมื่อเดินทางถึงโรงแรมและทำการเช็กอินเสร็จ ก็มีโอกาสได้พบกับผู้เข้าร่วมงานจากประเทศอื่น ๆ ที่มาพักที่เดียวกัน หลายคนต่างแสดงออกด้วยรอยยิ้มและความเป็นมิตร ซึ่งสร้างบรรยากาศการแลกเปลี่ยนตั้งแต่วันแรก ก่อนที่งานจะเริ่มขึ้นอย่างเป็นทางการ ยิ่งทำให้รู้สึกได้ถึงความเป็น “ชุมชน” ที่ก้าวข้ามพรมแดนของภาษาและวัฒนธรรม ประสบการณ์ในวันแรกจึงเต็มไปด้วยความประทับใจ ทั้งจากการต้อนรับอย่างอบอุ่นของทีมอาสาสมัคร การเดินทางที่สะดวกสบาย และโอกาสแรกเริ่มในการทำความรู้จักเพื่อนใหม่จากทั่วโลก ซึ่งเป็นการเริ่มต้นที่ดีมากสำหรับการเข้าร่วมงานครั้งนี้
ในวันแรกของการเข้าร่วมงาน ได้มีโอกาสเข้าฟังหลายเซสชันที่จัดขึ้นอย่างหลากหลาย แต่สิ่งที่ให้ความสนใจเป็นพิเศษคือเซสชันที่เกี่ยวข้องกับเทคโนโลยีและการทำงานของชุมชน โดยเฉพาะประเด็นเรื่อง ปัญญาประดิษฐ์ (Artificial Intelligence หรือ AI) ซึ่งในปัจจุบันถือว่าเป็นประเด็นร้อนที่ถูกพูดถึงในทุกวงการ รวมทั้งในโลกของความรู้เสรีและโครงการวิกิพีเดียด้วย หลายเซสชันได้ชี้ให้เห็นว่า AI ไม่ได้มีแต่ข้อดีหรือข้อเสียเพียงด้านเดียว แต่เป็นทั้ง โอกาส ที่จะช่วยเสริมศักยภาพการสร้างและเผยแพร่ความรู้ และในขณะเดียวกันก็เป็น ความท้าทาย ที่ต้องหาทางรับมือ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องความน่าเชื่อถือของข้อมูล ลิขสิทธิ์ผลงาน หรือความเสี่ยงที่ AI จะถูกใช้ในการสร้างข้อมูลที่บิดเบือน ผู้บรรยายหลายท่านได้แบ่งปันประสบการณ์และมุมมองที่แตกต่างกัน บางคนพูดถึงการใช้ AI เพื่อช่วยตรวจสอบคุณภาพบทความ การสรุปเนื้อหา หรือการสร้างเครื่องมือที่เอื้อต่ออาสาสมัคร ขณะที่อีกหลายคนชี้ให้เห็นปัญหา เช่น การพึ่งพา AI มากเกินไปอาจทำให้เกิดความผิดพลาดที่มองไม่เห็นด้วยตาเปล่า และท้ายที่สุดอาจกระทบต่อความน่าเชื่อถือที่วิกิพีเดียสร้างสมมาเป็นเวลานาน
ส่วนใน วันที่สอง งานก็ยังคงเต็มไปด้วยสาระสำคัญ โดยเฉพาะในช่วง Keynote speakers ที่ได้รับเกียรติจากผู้เชี่ยวชาญระดับนานาชาติ ซึ่งล้วนแต่เป็นบุคคลที่มีบทบาทสำคัญในการขับเคลื่อนเทคโนโลยีและการกำหนดทิศทางอนาคตของความรู้เสรี หัวข้อหลักยังคงเป็นเรื่อง AI ที่ถูกนำมาขยายความในมิติที่กว้างขึ้น ทั้งด้านนโยบาย จริยธรรม และการปรับตัวของชุมชนวิกิทั่วโลก ผู้พูดได้ชี้ให้เห็นถึงความสำคัญของการที่ชุมชนต้องมีส่วนร่วมในการตัดสินใจว่า AI ควรถูกนำมาใช้ในรูปแบบใด เพื่อรักษาความสมดุลระหว่างการใช้เทคโนโลยีและการรักษาหลักการของความรู้เสรี
นอกจากนั้น ยังมีโอกาสได้เข้าฟังการบรรยายของ Jon Harald Søby เกี่ยวกับ Incubator ซึ่งเป็นพื้นที่ทดสอบและพัฒนาโครงการวิกิใหม่ ๆ สำหรับภาษาที่กำลังเริ่มต้นหรือยังไม่มีชุมชนใหญ่มากนัก การบรรยายครั้งนี้ถือว่าน่าสนใจอย่างยิ่ง เพราะทำให้เห็นภาพว่าการสร้างชุมชนวิกิในภาษาต่าง ๆ ไม่ได้เกิดขึ้นทันที แต่ต้องอาศัยการเพาะบ่ม การทดลอง และการพัฒนาอย่างค่อยเป็นค่อยไป Incubator จึงเปรียบเสมือน "ห้องทดลอง" ที่เปิดโอกาสให้ผู้สนใจได้ทดลองเขียน ทดลองสร้างชุมชน และหากมีความเข้มแข็งมากพอ ก็จะก้าวขึ้นไปเป็นวิกิพีเดียในภาษานั้น ๆ อย่างเต็มรูปแบบ
นอกจากนี้ยังได้มีส่วนร่วมในกิจกรรมต่างๆ ของการจัดงานอาทิ ศิลปะทางด้านหลังของห้องประชุมชั้น 2 - การเขียนป้ายต่างๆ - การร่วม Wiki Asteroid
- โครงการนวัตกรรมใหม่ๆ ที่น่าสนใจ และนำมาประยุกต์ใช้กับชุมชนวิกิมีเดียประเทศไทย
สองส่วนที่ได้เรียนรู้ระหว่างการเข้าร่วมงาน และอยากให้มีการผลักดันและมาประยุกต์ในเมืองไทย ได้แก่
- การประยุกต์ใช้ปัญญาประดิษฐ์ในวิกิพีเดียอย่าง “เหมาะสม” เป็นสิ่งสำคัญ เนื่องจากปัจจุบันเริ่มมีการใช้งานที่หลากหลาย ซึ่งก่อให้เกิดทั้งผลดีและผลเสียต่อชุมชน หากสามารถกำหนดแผนงาน จัดเตรียมแนวทาง และกำหนดนโยบายร่วมกันได้อย่างรอบคอบ ก็จะช่วยให้การใช้ปัญญาประดิษฐ์เกิดประโยชน์สูงสุดต่อการพัฒนาโครงการ
- การส่งเสริมองค์ความรู้ท้องถิ่นที่กำลังค่อย ๆ สูญหายไป ในขณะที่ความรู้ด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีบนวิกิพีเดียมีความสมบูรณ์มากขึ้นและแทบไม่ถูกเพิ่มเติมอีก หากมีการสนับสนุนให้วิกิพีเดียภาษาไทยบรรจุเนื้อหาและการอ้างอิงที่เกี่ยวข้องกับความรู้ท้องถิ่นอย่างถูกต้อง ก็จะเป็นจุดเริ่มสำคัญในการขยายสู่ภาษาอื่น ๆ ได้ต่อไป ในทำนองเดียวกัน ความรู้ท้องถิ่นจากภาษาอื่นก็สามารถนำมาสนับสนุนวิกิพีเดียภาษาไทยได้เช่นกัน