Skanwiki/Utvalgte artikler/April, 2006

From Meta, a Wikimedia project coordination wiki
Jump to navigation Jump to search

Veke 13 – 27. mars - 2. april 2006[edit]

svensk
Essingeleden southbound at Nyboda.jpg

Högertrafikomläggningen kallas den omläggning till högertrafik som skedde i Sverige klockan 05:00 söndagen den 3 september 1967. Det innebar att från att ha kört på vänster sida skulle man nu köra på höger sida av vägen. En rådgivande folkomröstning genomfördes v som visade att en förkrossande majoritet, 82,9% av de röstande, ville behålla vänstertrafiken, medan bara 15,5% ville gå över till högertrafik. Längs vägarna sattes upp svarta sexkantiga skyltar med ett gult H för att påminna trafikanterna om att hålla till höger. Övergången föregicks av en intensiv informationskampanj i form av annonser, broschyrer, TV- och radioprogram.
redigera - från svensk - diskussion - til dansk - til bokmål - til nynorsk


dansk
Kristianerslev.jpg

Kristian Sophus August Erslev (28. december 1852da:20. juni 1930) var en dansk historiker. Egentlig var han døbt Christian, men den form ses ikke brugt offentligt, men forekommer dog konsekvent i kirkebøgerne også siden. Erslev, der var professor i historie ved Københavns Universitet fra 1883 til 1916 og rigsarkivar fra 1916 til 1924, betragtes af mange som kildekritikkens fader. Han blev urnebegravet på Frederiksberg Kirkegård. Erslev blev født i København som søn af forlagsboghandler Jacob Erslev og Jacobine Marie, født Castenschiold. Da han blev født, boede familien Gothersgade 28, men da han blev døbt 19. juni skete det "paa Frederiksberg", som kirkebogen fra Trinitatis Kirke noterer.

Den 1. januar 1881 blev Erslev stipendiat ved Gehejmearkivet og 1. marts 1883 blev han professor i historie ved Københavns Universitet efter Frederik Schierns død. Året før var Erslevs gamle læremester, professor Caspar Paludan-Müller, død og var blevet afløst som professor Rostgardianus af Johannes Steenstrup. I meget blev Erslevs virksomhed inden for historisk metode de kommende år præget af et opgør med Paludan-Müllers metode, mens Steenstrup i højere grad videreførte dennes arv.
redigér - fra dansk - diskussion - til bokmål - til nynorsk


bokmål
Bhutans flagg

Kongedømmet Bhutan er et land i Himalaya, lukket inne mellom India og Kina. Landet er i noen grad økonomisk og politisk avhengig av India. Inntil 1961 var landet lukket for tilreisende, og fremdeles er turismen kontrollert. Landet er det eneste hvor mahayanabuddhisme er statsreligion, og myndighetene legger stor vekt på stimulere tradisjoner, slik som bruk av nasjonal klesdrakt.

Det nasjonale navnet Druk Yul betyr Tordensdrakens rike. Leddet Druk brukes i mange sammensetninger: kongens «tittel» Druk Gyalpo, flyselskapet Druk Air og internettselskapet DrukNet. Les mer..
rediger - fra bokmål - diskusjon - til dansk - til nynorsk


nynorsk
Komi i Russland

Komi, eller Den komiske republikken (på komi Komi Mu eller Komi-landet), er ein delrepublikk i den europeiske delen av Russland, på vestsida av Uralfjella, i hovudsak innafor Petsjora-elva sitt nedslagsfelt. Komi-området vart ein del av Russland i 1472, då den russiske ekspansjonen austover tok til.

Republikken er ei føderal eining i den russiske føderasjonen, og ein av dei tretten medlemmene av Barentsregionen. I nord grensar Komi mot Nenetsia, i nordaust mot Jamal-Nenetsia, i aust mot Khanty-Mansia, i søraust mot Sverdlovsk-provinsen, i sør mot Perm-provinsen, i sørvest mot Kirov-provinsen og i vest Arkhangelsk-provinsen. Hovudstaden i republikken er Syktyvkar. Les meir...
endre - fra nynorsk - diskusjon - til dansk - til bokmål


Veke 14 – 3. april - 9. april 2006[edit]

svensk
Smallpox depicted in the Toggenburg Bible.jpg

Digerdöden var en epidemisk sjukdom som dödade en tredjedel av Europas befolkning i mitten av 1300-talet. Man tror att sjukdom tog sig via handelsvägarna österifrån och nådde Venedig 1347. För Skandinaviens del ledde epidemin till en jordbrukskris som på längre sikt förbättrade villkoren för bönderna.
redigera - från svensk - diskussion - til dansk - til bokmål - til nynorsk


dansk
Thailands flag

Thailand (tidligere Siam) er et kongedømme i Sydøstasien. Det grænser til Burma (Myanmar), Laos, Cambodja og strækker sig også ned ad Malaccahalvøen til Malaysia. Medlem af ASEAN.

Thailand adskiller sig fra andre lande i Sydøstasien ved, at det aldrig har været koloniseret. Bortset fra korte perioder af underkastelse over for nabolandet Burma og den japanske besættelse under 2. verdenskrig har Thailand været selvstændigt siden 1200-tallet. Der er fundet spor af menneskelig bosættelse i Thailand, som er 40.000 år gamle. Omkring år 500 grundlagde mon-folket Dvaravati-riget i det nordlige Thailand. Så vidt vides kom de første thaifolk til landet fra det, der i dag er det sydlige Kina. I 1238 grundlagde de det første thai-rige, Sukothai, ved de nordlige bredder af Chao Phraya-floden. Under kong Ramkamhaengs styre 1283-1317 blev riget befæstet, det thailandske skriftsprog blev indført, og theravadabuddhismen blev statsreligion.


Externa länkar[edit]

redigér - fra dansk - diskussion - til bokmål - til nynorsk


bokmål
Brunbjørn spiser laks

Brunbjørn (Ursus arctos) er den mest utbredte bjørnearten i verden. Den finnes i Nord-Amerika, Europa, Afrika, og Nord-Asia, hvorav de mest stabile populasjonene er å finne i Alaska, Canada og Russland. Det er trolig ca. 150 000-200 000 brunbjørner i verden, hvorav ca. 90 000-120 000 i Russland. Les mer…
rediger - fra bokmål - diskusjon - til dansk - til nynorsk


nynorsk

Inkariket er ein tidlegare stat i Sør-Amerika frå år 1438 til 1533. På quechua heiter inkariket Tawantinsuyu, «riket med fire hjørner/regionar». Hovudstaden var Cuzco, «verdas navle», og låg der dei fire delane av riket møttest. Territoriet ekspanderte fram til 1525 og strakte seg då over det meste av dagens Peru og Ecuador, med unntak av dei austlege, lågtliggande områda, Chile sør forbi Santiago og områda av Bolivia og Argentina som ligg i Andes. Kan hende var Tawantinsuyu større enn samtidige Ming-Kina og Det ottomanske riket. Quechua var offisielt språk i forvaltinga av staten. Les meir...
endre - fra nynorsk - diskusjon - til dansk - til bokmål


Veke 15 – 10. april - 16. april 2006[edit]

svensk

Djurgården Hockey är DIF:s sektion för ishockey. Klubben bildades 1922 och är den klubb som vunnit flest svenska mästerskap i ishockey. Djurgården ligger dock "bara" på andra plats i maratontabellen. Den senaste säsongen har det däremot inte alls gått bra och laget missade SM-slutspelet för första gången sedan säsongen 1985/1986. Det kunde dock varit värre, Djurgården tillhör högsta serien även 2006/2007.
redigera - från svensk - diskussion - til dansk - til bokmål - til nynorsk


dansk
Richard Feynman

Richard Phillips Feynman (11. maj 191815. februar 1988) var en af de mest indflydelsesrige amerikanske fysikere i det 20. århundrede, med uvurderlige bidrag til teorien for kvanteelektrodynamik. Han var en inspirerende forelæser og amatørmusiker, han bidrog til udviklingen af atombomben, og blev senere medlem af den kommission der undersøgte Challenger-ulykken. Feynman blev i 1965 sammen med Julian Schwinger og Sin-Itiro Tomonaga tildelt Nobelprisen i Fysik for sit arbejde med kvanteelektrodynamikken.

Han er også berømt for sine mange eventyr, som beskevet i bøgerne Surely You're Joking, Mr. Feynman! (Det er vel deres spøg, hr. Feynman!), What Do You Care What Other People Think? (Hvad skulle det bekymre dig hvad andre mener?) og Tuva Or Bust!. Richard Feynman var på mange måder en excentriker og en fri fugl.
redigér - fra dansk - diskussion - til bokmål - til nynorsk


bokmål
Moaier

Påskeøya (på polynesisk Te Pito o te Henúa (Verdens navle) eller Mata-ki-te-Rangi (Øyne mot himmelen); på språket Rapa Nui heter øya Rapa Nui (Store Rapa), på spansk Isla de Pascua) ligger i det østlige Stillehavet, 3.515 km vest for det kontinentale Chile, og 2.075 km øst for nærmeste befolkede land Pitcairn, noe som gjør øya til et av verdens mest isolerte steder.

Påskeøya er under chilensk styre, og er underlagt regionen Valparaiso, sammen med sin nærmeste nabo Sala y Gomez som ligger 400 km øst. Øya er mest kjent for sine cirka 500 år gamle steinstatuer kalt moaier, disse finnes rundt hele kystlinjen på Påskeøya. Les mer…
rediger - fra bokmål - diskusjon - til dansk - til nynorsk


nynorsk
Trollheimen om vinteren sett frå aust. Dalen som skjer i landskapet er Gjevilvassdalen og fjellet som er gryteforma til venstre i biletet heiter Okla. Foto av Hogne.

Trollheimen er eit fjellområde på grensa mellom Nordmøre i Møre og Romsdal og Sør-Trøndelag. Trollheimen dannar eit klimaskilje mellom landsdelane og mykje av fjellheimen er freda. Her er sers spanande fjellflora, og målingar syner at dette er eit av dei områda i Nord-Europa med minst ureining. Dei høgste fjella er Trolla (1 850 moh.), Blåhø (1 672), Snota (1 668) og Trollhetta (1 614).

Det er mykje turisme i Trollheimen, og fleire hytter i turistnettet til Den Norske Turistforeining. I vinterhalvåret er det køyrd opp fine skiløyper kringom i området. Særleg i påskeveka er det mykje folk i dei.

Namnet Trollheimen vart først føreslått av Håkon Løken, og vart gitt til området av Trondheim Turistforeining i 1880-åra. Les meir...
endre - fra nynorsk - diskusjon - til dansk - til bokmål


Veke 16 – 17. april - 23. april 2006[edit]

svensk
Armedforces jeffery tee shot.jpg

Golf är en sport som består i att spela en boll med en uppsättning klubbor från en utslagsplats, tee, till och i ett hål genom ett antal på varanda följande slag och i enlighet med spelets regler. Hålet är beläget på en särskilt preparerad yta benämnd green.
redigera - från svensk - diskussion - til dansk - til bokmål - til nynorsk


dansk
Myre på mostue

Myrerne er en af de mest succesrige grupper af insekter, og de har særlig interesse, fordi de lever i avancerede samfund. De tilhører ordenen Hymenoptera, og de er særligt nært beslægtede med hvepsene, nemlig familierne vespidae og scoliidae. De ældste myrer er fundet i lag, som tilhører den sidste del af kridttiden. Myrerne kan kendes på følgende, fysiologiske træk: de har følehorn med et skapt, albueagtigt knæk, og de har et kugleformet kropsled, pedicelet, der er dannet af de første bagkropsled (hos hvepsene er den samme del sammenvokset med brystet). Desuden er de fleste myrer vingeløse, men det varierer mellem kasterne inden for samfundet og ikke mellem arterne.
redigér - fra dansk - diskussion - til bokmål - til nynorsk


bokmål
Solovki-klosteret

Solovki-klosteret (russisk:Соловецкий монастырь) har i flere hundre år vært kristendommens hovedsete i Nord-Russland. Klosteret ligger på Solovki-øyene i Kvitsjøen i Arkhangelskregionen (Arkhangelsk Oblast). De viktigste bygningene er fra 1500-tallet, da Filip Kolytsjev var hegumen (tittel som tilsvarer abbed). Klosteret har opp igjennom århundrene gjennomgått mange endringer og det har motstått flere fiendtlige angrep. Dette er et av de første russiske stedene som har kommet på UNESCOs liste over verdensarvsteder. Les mer…
rediger - fra bokmål - diskusjon - til dansk - til nynorsk


nynorsk
Christopher Columbus (Bilete måla av Sebastiano del Piombo).

Christofer Columbus (145120. mai 1506) (spansk: Cristóbal Colón, italiensk: Cristoforo Colombo) var opphavleg ein italiensk oppdagar og handelsmann. I 1492 kryssa han Atlanterhavet frå Kanariøyane til Bahamas i Karibia. Han gjekk i land på ei av øyane den 12. oktober under kastiljansk flagg. Eigentleg gjorde han ein freistnad på å finne ein vestleg sjøveg frå Europa til Aust-Asia og India, av det kjem namnet «indianarar». Hendinga i 1492 sette ei skiljelinje i amerikansk historie. Ho markerer starten på europeisk kolonisering av Amerika, medan heile perioden før 1492 blir kalla førkolumbisk. Les meir...
endre - fra nynorsk - diskusjon - til dansk - til bokmål


Veke 17 – 24. april - 30. april 2006[edit]

svensk
"Daktylografisk" apa

Satsen om oändligt många apor slår fast att en apa som slumpmässigt trycker på en skrivmaskins tangentbord till slut kommer att ha skrivit alla böcker i det franska nationalbiblioteket Bibliothèque nationale de France. Satsen är i själva verket en förvanskning av en idé i en bok från 1909 om sannolikhetslära av Émile Borel i vilken begreppet "daktylografiska apor" myntades. Satsen exemplifierar Kolmogorovs sats, ofta kallad Kolmogorovs lag. Egentligen illustrerar apan ett specialfall av lagen, vars generella formulering inte publicerades förrän 1933.
redigera - från svensk - diskussion - til dansk - til bokmål - til nynorsk


dansk

ETA (Euskadi Ta Askatasuna (Baskerlandet og Frihedenbaskisk)) er en voldelig, baskisk selvstændighedsbevægelse, som især i det nordlige Spanien kæmper for et selvstændigt, socialistisk Baskerland, separeret fra Frankrig og Spanien, de to lande, der i øjeblikket kontrollerer Baskerlandet. ETA bliver af Spanien, Frankrig, EU og USA betragtet som en terrororganisation. ETAs motto er Bietan jarrai, der betyder "fortsæt begge". Mottoet refererer til de to figurer i ETAs symbol, slangen (der symboliserer hemmeligholdelse og snuhed), der snor sig om en økse (der symboliserer styrke). Organisationen blev startet i 1959, og udviklede sig hurtigt fra en gruppe, der ønskede at fremme den traditionelle baskiske kultur, til en paramilitær separatist-gruppe. ETA har indledt en "permanent våbenhvile" fra 24. marts 2006.
redigér - fra dansk - diskussion - til bokmål - til nynorsk


bokmål

Adolf Hitler (født 20. april 1889 i Braunau am Inn i Østerrike, død 30. april 1945 i Berlin ved selvmord) var fra 1921 «fører» for Det nasjonalsosialistiske tyske Arbeiderparti, fra 1933 rikskansler og fra 1934 «fører og rikskansler» og samtidig regjeringssjef og statsoverhode for Det tyske rike. Han var østerriker av fødsel og bakgrunn, men flyttet til Tyskland i 1913 og ble tysk statsborger i 1932. Han etablerte det nasjonalsosialistiske diktatur «Det tredje rike» i Tyskland, forbød alle opposisjonspartier og forfulgte politiske, ideologiske og kulturelle motstandere og personer tilhørende forskjellige minoritetsgrupper, rasemessig eller på annet vis. Han fremmet en nyhedensk og rasistisk «blod og rase»-ideologi, og bedrev en systematisk diskriminering og senere forfølgelse av jødene som kostet rundt seks millioner europeiske jøder livet i Holocaust. Les mer…
rediger - fra bokmål - diskusjon - til dansk - til nynorsk


nynorsk
NASA-bilete av 243 Ida. Den vesle prikken til høgre er månen til Ida, Dactyl.

243 Ida er ein hovudbelte-asteroide som Galileosonden tok bilde av 28. august 1993. 243 Ida blei oppdaga av Johann Palisa 29. september 1884 i Wien. Ida er namnsett etter Ida, ei nymfe frå Kreta i gresk mytologi som levde på eit fjell med same namn (sjå Ida på Kreta).

Forskaren Ann Harch i Galileogruppa oppdaga under gjennomgang av forseinka bilde 17. februar 1994 at Ida hadde ein liten måne. Asteroidemånen blei gitt det foreløpige namnet S/1993 (243) 1 og seinare omdøypt til 243 (1) Dactyl. Les meir…
endre - fra nynorsk - diskusjon - til dansk - til bokmål