Skanwiki/Utvalgte artikler/October, 2006

From Meta, a Wikimedia project coordination wiki
Jump to navigation Jump to search

Veke 39 – 25. september - 1. oktober 2006[edit]

svensk

En stjärna föds hade premiär den 29 september 1954 och kom att bli Judy Garlands sista storfilm och med den kom hon tillbaka på filmduken efter fyra års frånvaro. Inspelningen av denna Cinemascopefilm kantades av problem av olika slag, både tekniska och sådana som kan ledas till Judy Garlands personlighet. Filmbolaget Warner Bros. ansåg filmen för lång och klippte bort flera scener, men 1983 restaurerades filmen så gott som det gick.
redigera - från svensk - diskussion - til dansk - til bokmål - til nynorsk


dansk
Richard Wagner

Wilhelm Richard Wagner (22. maj 1813 i Leipzig - 13. februar 1883 i Venedig) var en indflydelsesrig tysk komponist, dirigent, teoretiker og skribent. Han er primært kendt for sine operaer (eller musikdramaer som han senere skulle komme til at kalde dem). Hans værker, især dem fra den senere periode, er kendetegnet ved deres brug af kontrapunkt, deres fyldige harmonik og orkestrering og den veludviklede brug af ledemotiver: musikalske temaer der er associeret med bestemte personer, steder eller begivenheder i operaen.
redigér - fra dansk - diskussion - til bokmål - til nynorsk


bokmål

Derby County Football Club er en engelsk fotballklubb som spiller i Football League Championship. Klubben ble stiftet i 1884, og var en av 12 klubber som startet The Football League i 1888. Klubben kalles «The Rams» og spiller hjemmekampene sine på Pride Park Stadium i Derby. Byen Derby ligger i den engelske regionen Øst-Midlands, omtrent sju mil nordøst for Birmingham. les mer
rediger - fra bokmål - diskusjon - til dansk - til nynorsk


nynorsk
Håkon Håkonsson og sonen, Magnus Lagabøte

Håkon IV Håkonsson var konge av Noreg i perioden 12171263. Han var son av Håkon Sverresson og Inga frå Varteig, og vart vald til konge av birkebeinarane i 1217. I løpet av Håkon si regjeringstid vart det slutt på borgarkrigane. Det siste opprøret vart leia av svigerfar hans, hertug Skule, som vart drepen i 1240. I 1247 vart Håkon krona av kardinal Vilhelm av Sabina i Bjørgvin, og den siste halvparten av regjeringstida hans var ei tid av fred og konsolidering av kongedømmet. Symbolet på denne perioden er Håkonshallen i Bergen. Les meir...
endre - fra nynorsk - diskusjon - til dansk - til bokmål


Veke 40 – 2. oktober - 8. oktober 2006[edit]

svensk
Panama Canal Gatun Locks.jpg

Panamakanalen är en större kanal genom Panamanäset i Centralamerika, och som binder samman Atlanten med Stilla havet. Konstruktionen av kanalen är bland de största och svåraste ingenjörsprojekten någonsin. Kanalen har ett mycket stort inflytande på sjöfarten eftersom den långa vägen runt Kap Horn sparas in. En resa från New York till San Francisco via kanalen kortar ned resvägen med cirka 13000 kilometer.
redigera - från svensk - diskussion - til dansk - til bokmål - til nynorsk


dansk
Observatorium Tusculanum i dag

Observatorium Tusculanum var trods det latinske navn et lille dansk observatorium, grundlagt i 1704 af Ole Rømer i landsbyen Vridsløsemagle.

Observatoriet skulle fungere som et "tvilling"-observatorium til observatoriet i Rundetårn i København. På den måde kunne Rømer sammenligne observationerne fra de to lokationer. Angiveligt var der fri sigt melem de to steder, så der kunne kommunikeres fra det ene observatorium til det andet ved hjælp af lyssignaler ved nattetide. På den måde kunne de astronomiske ure hvert sted synkroniseres. Observatorium Tusculanum
redigér - fra dansk - diskussion - til bokmål - til nynorsk


bokmål
Tazi, en mynde-rase

Mynde (av norrønt mjór) betyr smal eller smekker og er et uttrykk som benyttes for å beskrive en relativt homogen gruppe med hunder som opprinnelig var avlet som vakt- og jakthunder, men som nå mer i vår del av verden må karakteriseres selskapshunder. Mange kjenner også myndene som veddeløpshunder, men dette er i beste fall en snever beskrivelse av disse hundene.

Mynder er anatomisk ganske like, men de varierer mye i størrelse. De har en muskuløs og strømlinjeformet smal kropp med lange smale muskuløse lemmer, dyp brystkasse og opptrukket buk, et hode som er langt og smalt, med et langt og smalt snuteparti med kraftige smale kjever. Ørene er hengende, men kan ellers variere mellom rasene. Halen er lang og sabelformet, men kan av og til også bæres i en krøll. Den lange halen fungerer som styreror i høy fart. Myndene jakter med synet som sin viktigste sans, men bruker også i noen grad hørsels- og luktesans. De er bygget for stor fart og har et kraftig bitt som dreper. Blant noen mynder kan man fortsatt se mer primitive (forstørrede) rovtenner. I størrelse varierer myndene fra den bitte lille glatthårede italieneren på 4-5 kg, til den gigantisk store ruhårede ulvehunden som kan nærme seg meteren i skulderhøyde. Som type varierer de mellom de langstrakte og de mer kvadratiske. Man finner dessuten noen av verdens eldste hunderaser blant myndene. Les mer…
rediger - fra bokmål - diskusjon - til dansk - til nynorsk


nynorsk
Cumulus, finvêrskyer

Ei sky er ein synleg masse av kondenserte dråpar eller iskrystallar i jordatmosfæren eller på ein annan planet.

På jorda er det vassdamp som kondenserar og dannar små vassdråpar (typisk 0.01 mm) eller iskrystallar. Ein slik dråpe eller krystall saman med millionar av andre er for oss synleg som skyer. Skyer reflekterar og spreier alle bølgjelengder av synleg lys likt og er som regel kvite, men dei kan vere grå eller til og med svarte dersom dei er så tjukke eller tette at sollys ikkje kan passere gjennom dei. Les meir...
endre - fra nynorsk - diskusjon - til dansk - til bokmål


Veke 41 – 9. oktober - 15. oktober 2006[edit]

svensk
Estasi di Santa Teresa.jpg

Giovanni Lorenzo Bernini, född 7 december 1598 i Neapel, död 28 november 1680 i Rom, var en italiensk skulptör, arkitekt, målare och scendekoratör under barockepoken. Bernini har bland annat utfört skulpturen Den heliga Teresas extas som är ett av barockens mest kända verk. Les mer…
redigera - från svensk - diskussion - til dansk - til bokmål - til nynorsk


dansk
Tower of London

Londons historie går cirka to tusinde år tilbage. I det tidsrum har London oplevet den sorte død, er blevet ødelagt flere gange af ildebrand, har været udsat for borgerkrig, luftbombardementer og terrorisme, men er alligevel blevet en verdens finansielle og kulturelle hovedstæder.

Geoffrey af Monmouths middelalderlige mytologi fortæller at London blev grundlagt af Brutus af Troja i bronzealderen, og var kendt som Caer Troia, Troia Nova eller Nye Troja, hvilket blev forvansket til Trinovantum (trinovanteserne var stammen, der beboede området før romerne).

Londinium blev grundlagt af romerne efter romernes erobring af Britannien i år 43 e.Kr., anført af kejser Claudius.

I det 19. århundrede blev London verdens største by og hovedstad i det Britiske Imperium. Indbyggertallet steg fra 1 million i 1800 til 6,7 millioner hundrede år senere. I det tidsrum blev London en global politisk, finansiel og handelsmæssig hovedstad.

I 2004 anslog man i London Plan, udgivet af Londons borgmester, at indbyggertallet ville nå 8,1 millioner i 2016, og fortsætte med at stige derefter. Af den grund vil man bygge tættere, og opføre flere højhuse. Desuden er der forslag om store udvidelser af det offentlige transportnetvæk. Der er dog stadig problemer med at få økonomien i et projekt som Crossrail til at hænge sammen. Les mer…
redigér - fra dansk - diskussion - til bokmål - til nynorsk


bokmål
En av bunkerne i komplekset

Führerhauptquartier Wolfsschanze (Ulvehiet) var kodenavnet tyskerne brukte for et av Adolf Hitlers større militære hovedkvarterer under andre verdenskrig. Anlegget ligger åtte kilometer øst for dagens Kętrzyn i Polen, som dengang det ble bygget var Rastenburg i Østpreussen, Det tyske rikes østligste landsdel.

Hitler oppholdt seg i lange perioder sammenlagt i 800 dager ved dette hovedkvarteret, som dermed ble et av de viktigste kommandosentrene i Det tredje rike. Det var også her at 20. juli-attentatet mot Hitler ble foretatt i 1944. Hitler overlevde, og betraktet dette som et tegn på forsynets gunst. Anlegget ble sprengt i januar 1945, da sovjetiske styrker nærmet seg Østpreussen. Det er senere blitt et polsk friluftsmuseum. Les mer…
rediger - fra bokmål - diskusjon - til dansk - til nynorsk


nynorsk
Ordet hindī skrive med devanagariskrift.

Hindi (devanagari हिन्दी hindī) er eit indoarisk språk som blir snakka som morsmål eller som primært hjelpespråk over store delar av det nordlege og sentrale India, av bortimot 800 millionar menneske. Hindi har hovudbase i dei mellom-indoariske prakritspråka i mellomalderen og dermed òg frå sanskrit. På grunn av den sterke påverknaden frå islam i det nordlege India er det òg mange persiske, arabiske og tyrkiske lånord. Hovudkjelde for lærde uttrykk og nydanna ord er sanskrit. Les meir…
endre - fra nynorsk - diskusjon - til dansk - til bokmål


Veke 42 – 16. oktober - 22. oktober 2006[edit]

svensk
Bf 109E4.png

Messerschmitt Bf 109 var ett tyskt jaktplan som vann berömmelse under det andra världskriget. Flygplanet konstruerades av Willy Messerschmitt1930-talet och var det första moderna jaktplanet av sitt slag. Bf 109 vann fler luftsegrar i det andra världskriget än något annat flygplan under världshistorien.
redigera - från svensk - diskussion - til dansk - til bokmål - til nynorsk


dansk

Adolf Eichmann var en højtstående embedsmand i Nazityskland og tjente som Obersturmbannführer i SS. Han var i høj grad ansvarlig for transporten af og drabene på millioner af mennesker under Holocaust, hovedsageligt jøder. Han organiserede identifikationen og transporten af mennesker til de forskellige koncentrationslejre.

Eichmann blev i 1960 fanget af israelske agenter (Mossad) i Argentina, hvor han havde boet under navnet Ricardo Klement, og førtes til Israel. Her blev han retsforfulgt, dødsdømt og hængt. læs mere
redigér - fra dansk - diskussion - til bokmål - til nynorsk


bokmål
Carcassonne er et verdensarvsted

Carcassonne (oksitansk: Carcassona) er en befestet by i den sydfranske regionen Languedoc-Roussillon og er administrasjonssentrum (préfecture) i departementet Aude. Carcassonne tilhørte tidligere den historiske provinsen Languedoc. Byen er delt i to av elven Aude. På elvens høyre bredd ligger den øvre befestede Cité de Carcassonne med sin middelalderbebyggelse og sine dobbelte bymurer, som gir et bilde av befestningskunsten helt fra 500-tallet til 1300-tallet. Den nedre bydelen på venstre bredd, Bastide Saint-Louis eller Ville Basse (nedre by), er sterkest befolket og ekspanderende. De to bydelene er forbundet med to broer, Pont vieux og Pont neuf.

Festningsbyen i Carcassonne ble satt på UNESCOs liste over verdensarvsteder i 1997. les mer
rediger - fra bokmål - diskusjon - til dansk - til nynorsk


nynorsk

AucklandNordøya av New Zealand er det største av dei urbane områda på New Zealand. Området starta som fire frittståande byar, Auckland City, Waitakere, Manukau og North Shore. Desse har med tida vakse saman, men er enno fire avskilde administrasjonsområde med eigne valde bystyre og administrasjonar. På maorispråk vert Auckland kalla Tamaki Makau Rau eller Akarana .

Folketalet i Auckland er over 1,3 millionar menneske, dette gjer byen til langt den største på New Zealand, då nesten tredjeparten av alle innbyggjarane i landet er busette der. Les meir…
endre - fra nynorsk - diskusjon - til dansk - til bokmål


Veke 43 – 23. oktober - 29. oktober 2006[edit]

svensk
Svalbard

Svalbard är en norsk ögrupp i Arktis, den största ön är Spetsbergen. Högste befattningshavare på plats är sysselmannen i residensstaden Longyearbyen. Andra viktiga orter på Svalbard är Barentsburg, Ny-Ålesund och Svea.
redigera - från svensk - diskussion - til dansk - til bokmål - til nynorsk


dansk

Tori Amos (født Myra Ellen Amos den 22. august 1963) er en amerikansk sangerinde og sangskriver. Hun har siden sit første album udkom i 1988 udgivet 11 albums, hvilket har resulteret i 12 millioner solgte plader. Senest har hun desuden i samarbejde med iTunes udgivet 45 tidligere ikke-udgivede sange.

Tori Amos begyndte allerede som 2-årig at spille klaver og som 5-årig at komponere sin egen musik. Det førte til, at hun allerede som 5-årig fik et stipendium til at komme på Peabody Conservatory of Music, som er en del af Johns Hopkins University. Hun mistede dog stipendiet igen som 11-årig, ifølge eget udsagn, fordi hun hovedsageligt interesserede sig for rock- og pop-musik og ikke kunne lide at spille efter noder. Hun fortsatte dog med musikken og som i 1977 vandt hun en talentkonkurrence. Efter det begyndte hun så småt at blive kendt i området omkring Washington D.C. og i 1980 udgav hun så sin første single efter at have vundet en konkurrence om at skrive en sang til baseballholdet Baltimore Orioles. Den blev dog udgivet under hendes rigtige navn, da det først var senere, hun tog navnet Tori. Læs mere
redigér - fra dansk - diskussion - til bokmål - til nynorsk


bokmål
Rødreven trives nærmest overalt

Rødrev (Vulpes vulpes), også kalt bare rev, sølvrev og korsrev, samt mikkel rev, er det mest vanlige rovdyret i reveslekten. Den er utbredt over store deler av Nord-Amerika og Eurasia, men er lite representert i Afrika.

Rødreven er svært tilpasningsdyktig og trives utmerket i umiddelbar nærhet av mennesker. Moderne landbruk, byer og tettsteder har i så måte gitt rødreven en rekke nye muligheter, som den vet å utnytte. Den trives nærmest over alt, inkludert i storbyer som Oslo, London og New York, men man finner også rødrev i kystnære ubebodde strøk, ørkenlignende områder, landbruksområder og i fjellstrøk. Likeledes finner man rødrev i både varme som kalde strøk, herunder også i strøk med forholdsvis mye snø vinterstid. Det ser imidlertid ut til at rødrev foretrekker gressland i umiddelbar nærhet av skog, dersom den kan velge, men man kan stort sett si at rødrev er der det er tilgang på mat. les mer
rediger - fra bokmål - diskusjon - til dansk - til nynorsk


nynorsk

Id ul-fitr (arabisk عيد الفطر, 'festen for brotet'), ofte bare kalla id, er ei muslimsk høgtid som markerer slutten på fastemånaden ramadan. Ho blir feira med bønesamlingar, gjestebod og ved at ein tek på seg nye klede. Det er vanleg å vitja gravstader og gje gåver og almisser i samband med id, og høgtida blir ofte samanlikna med jul. Id er både ei markering av enden på fasten og ei feiring av auka gudsfrykt. Dei truande takkar Gud for at han gav dei styrke til å gjennomføra fasten. Les meir…
endre - fra nynorsk - diskusjon - til dansk - til bokmål


Veke 44 – 30. oktober - 5. november 2006[edit]

svensk
Riddarhyttans skola.JPG

Riddarhyttan är en gammal bruksort och tätort i Skinnskattebergs kommun i nordvästra hörnet av Västmanlands län, vid riksväg 68. Riddarhyttan har en mycket gammal järnhanteringstradition, vilken kan följas tillbaka till århundradena före Kristus. Efter att den sista gruvan lades ned 1979 är orten numera främst bostads- och serviceort.
redigera - från svensk - diskussion - til dansk - til bokmål - til nynorsk


dansk
Falckhuset.jpg

Falck A/S (tidl. Falcks Redningskorps) er en dansk redningskoncern stiftet i 1906 af Sophus Falck under navnet Redningskorpset for København og Frederiksberg A/S. I 1963 fusionerede selskabet med Zone-Redningskorpset (stiftet 1923) og blev videreført under navnet De Danske Redningskorps (ofte kaldt Falck-Zonen), der blev benyttet frem til 1977, hvor man gik over til Falcks Redningskorps. I 2004 valgte man, at navnet kort og godt skulle være Falck.

Indtil 1988 var virksomheden ejet af Sophus Falcks efterkommere, men blev i april 1988 solgt til forsikringsselskabet Baltica. I dag ejes virksomheden af et konsortium bestående af primært ATP og Nordic Capital Læs mere
redigér - fra dansk - diskussion - til bokmål - til nynorsk


bokmål
Hølen torg

Hølen (lokal uttale Hørn) er et tettsted i Vestby kommune i Akershus. Stedet har 408 innbyggere (2005). Hølen ble i 1848 egen bykommune, og var Norges minste by frem til innlemmelsen i Vestby kommune i 1943.

Flere steinhvelvbruer på sletten mellom Hølen og Såner har ført til at Hølen er kjent som «stedet med bruene». Bommen bru fra 1850 hviler på tømmerflåter, ettersom det ikke er fast fjell der den ligger. Den ble i 1930 forsterket med betong for å tåle moderne trafikk. Rafsal bru er fra 1848. Den er konstruert på samme måte som Bommen, men har ikke blitt forsterket ettersom den er kraftig nok til å tåle tungtrafikk. Den mest synlige broen i selve Hølen, jernbaneviadukten fra 1879, er ikke lenger i bruk, og det pågår en debatt om dens framtid. En del mener at den bør fjernes fordi den stenger lyset ute fra sentrum, utgjør en fare for nysgjerrige barn og bare forfaller mer og mer, mens andre mener den er en del av Hølens særpreg og ønsker å få den omgjort til en del av sykkelveien mellom Moss og Oslo.

I nyere tid har Hølenkoret, stiftet 1990, vært en sentral aktør i kulturlivet. Den innflyttede lokalpatrioten Tor Åge Bringsværd har skrevet flere sanger for koret, og han har sammen med koret skrevet Helligtrekongersaften, et julespill som markerer avslutning på høytiden. Øyvind Denstad har satt musikk til flere av Bringsværds sanger, og de to samarbeidet om å skrive familiemusikalen Lilletrollet, som ble fremført fra flytebrygger og båter på «Kulpa» i elven. Sommeren 2000 så mer enn 10 000 mennesker stykket fra tribuner på elvebredden. Tribunene og scenen har også blitt brukt til konserter og andre forestillinger. les mer
rediger - fra bokmål - diskusjon - til dansk - til nynorsk


nynorsk
Akropolis i Aten

Antikkens Hellas er den perioden i gresk historie som femner mykje av Middelhavet|Middelhavs- og Svartehavet|Svartehavsbassenga og som varte i nesten tusen år, til kristendomen kom. Perioden blir av dei fleste historikarane sedd som grunnleggjarkulturen i den vestlege sivilisasjonen. Gresk kultur var ein stor innverknad på Romarriket, som bar ein versjon av han til mange delar av Europa.

Sivilisasjonen til dei gamle grekarane har hatt umåteleg stor innverknad på språket, politikken, utdanningssystema, filosofien, vitskapen, kunsten og arkitekturen i den moderne verda, kveikte renessansen i Vest-Europa og kom opp att under ymse ny-klassiske periodar på 1700- og 1800-talet i Europa og Amerika. Les meir…
endre - fra nynorsk - diskusjon - til dansk - til bokmål