Skanwiki/Utvalgte artikler/September, 2006

From Meta, a Wikimedia project coordination wiki
Jump to navigation Jump to search

Veke 35 – 28. august - 3. september 2006[edit]

svensk

Propaganda är ett meddelande eller framställning avsedd att föra fram en agenda. Den som sänder budskapet är som regel part i målet, ofta tar sig propagandameddelanden formen av betald reklam. Avsikten är inte att informera utan att påverka, och den information som lämnas är ofta avsiktligt ofullständig. Termen avser framför allt politiska kampanjer och budskap.
redigera - från svensk - diskussion - til dansk - til bokmål - til nynorsk


dansk
Saltsydehytte på Læsø

Læsø er den største ø i Kattegat. Øen strækker sig over et areal på 101,22 km2 og har 2.091 indbyggere (2006). Den ligger cirka midtvejs mellem Frederikshavn og Göteborg. Øen er blandt andet kendt for saltsydning og sine tangtage. Øen et populært feriemål for især danskere, tyskere, nordmænd og svenskere. Gennem feriesæsonen er der mulighed for at overnatte på de mange hoteller foruden på øens vandrehjem og to campingpladser.

Blandt seværdighederne på øen er Torvald Hansens 17 meter høje udsigtstårn, rekonstruktionen af en saltsydehytte fra middelalderen, Læsø Museum og de mange naturområder, øen også er kendt for. Gennem mange år var øen desuden kendt for den såkaldte "bi-krig", som stod mellem henholdsvis biavlere, der foretrækker den gule bi og avlere, der foretrækker den brune bi.

Læsø er i dag en selvstændig kommune, hvilket den vil fortsætte med at være efter kommunesammenlægningen, som træder i kraft 1. januar 2007. Både før og efter denne kommunesammenlægning udgør øen Danmarks mindste kommune. Øen har ligesom andre småsamfund i Danmark oplevet en generel tilbagegang i befolkningen gennem de sidste 10 til 20 år. Sammen med øen Anholt er den en del af det danske ørkenbælte. Den har tre byer: Byrum, Vesterø og Østerby, hvor Byrum er den største. De fleste kommer til Læsø via færgeforbindelsen fra Frederikshavn, som anløber Læsø i Vesterø Havn.
redigér - fra dansk - diskussion - til bokmål - til nynorsk


bokmål
Nils Aas Kunstverksted på hjemstedet Straumen, Inderøy

Nils Aas (født 1933 i Inderøy, død 2004) var en norsk billedhugger. Han var en ledende kunstner i sin generasjon, og er mest kjent for sin statue av Haakon VII7. juni-plassen i Oslo. Han har også laget flere av våre nåværende mynter. Nils Aas kunstverksted på kunstnerens hjemsted Straumen ble åpnet 3. september 1996.

Nils Aas har arbeidet med de fleste materialer som billedhugger, i tillegg til sin virksomhet som tegner. Hans mest kjente arbeide, statuen av Kong Haakon, er utført i leire og gips, og støpt i bronse. Statuen av Henrik Ibsen i Bergen er utført i granitt, mens flere dekorative arbeider er utført i tre. Den 10 tonn tunge veggdekorasjonen Nordisk Lys i Europarådets ministerrådssal i Strasbourg er utført i laminert gran. Han har også gjort flere arbeider i ståltråd, con amore. En miniatyr rytterstatue i ståltråd eies av Nasjonalgalleriet, mens en silhuett av Charlie Chaplin i ståltråd på kobberplate er i privat eie. Små statuer utført tredimensjonalt i papir er godt representert i bøkene om ham, og Fiolinkongen i papir er en del av Nils Aas Kunstverksteds permanente utstilling. Arbeider i tre spenner fra de store vedstablene og veggdekorasjoner, via grove, ekspressive arbeider til presist utformede miniatyrer med portrettlikhet og psykologisk uttrykk. les mer...
rediger - fra bokmål - diskusjon - til dansk - til nynorsk


nynorsk

Aberdeen, (Obar Dheathainskotsk gælisk) er ein by nordaust i Skottland. Byen utgjer kjerna i byområdet City of Aberdeen, og er hovudsete for den skotske regionen Aberdeenshire, sjølv om byen ikkje lenger ligg i regionen. Aberdeen er òg den viktigaste hamna i denne delen av Skottland, og den tredje største byen etter folketal. I dag vert Aberdeen ofte kalla Europas oljehovudstad. Byen er senter for det meste av petroleumsverksemda på britisk kontinentalsokkel, og oljeindustrien utgjer ryggrada i den lokale økonomien. Ei rad norske føretak innan oljeindustrien er representert i Aberdeen. Les meir…

Førre tre veker: Sovjetisk språkpolitikkBjørnøyaPetroleumsverksemda i Ecuador


endre - fra nynorsk - diskusjon - til dansk - til bokmål


Veke 36 – 4. september - 10. september 2006[edit]

svensk
Västgötalagen blad 21.jpg

Svenska är ett östnordiskt språk som talas främst i Sverige och delar av Finland och Estland av cirka 9 miljoner människor. Det är ömsesidigt begripligt med två av de andra nordiska språken, danska och norska.
redigera - från svensk - diskussion - til dansk - til bokmål - til nynorsk


dansk
Ingapirca-ruinerne i Ecuador

Inkariget var et indiansk menneskesamfund, som eksisterede 1100-1533 og hvor solen blev tilbedt som en guddom. Inkaerne boede oprindelig i Peru og Bolivia i Sydamerika.

Det første inkafolk bestod af en indianerstamme nær Cuzco, som i det 12. århundrede oprettede bystaten Qosqo (Spansk: Cuzco). Det skete under ledelse af den første inkahøvding, Manco Capac, som bl.a. indførte de første love og desuden blev tilbedt som søn af solguden; af den grund blev de efterfølgende inkaherskere ligeledes regnet for solens sønner. Historikere mener, at Manco Capac var høvding for nogle hulefolk, som han ledte fra Titicaca-højlandet til Cuzco for at slå sig ned som agerbrugere. Selvom Manco Capac regerede i 40 år blev det først en af de senere inkakejsere, som satte gang i udvidelsen af inkariget.

Ifølge inkaerne selv var Manco Capac sammen med sin søster og kone Mama Ocllo sendt ned til jorden af solguden (som blev regnet for den højeste gud). Solguden sendte disse to mennesker til jorden ved Titicaca-søen, hvorfra de ledede en gruppe andre mennesker. Manco Capac og Mama Ocllo fik en stav, som de skulle gå rundt med, indtil den sank i jorden. Efter at de havde vandret i lang tid sank staven i jorden ved Cuzco; her blev inkaernes hovedstad grundlagt, og det er Cuzco stadig kendt for den dag i dag.
redigér - fra dansk - diskussion - til bokmål - til nynorsk


bokmål

Máo Zédōng (tradisjonell kinesisk: 毛澤東, forenklet kinesisk: 毛泽东, Wade-Giles: Mao Tse-tung) (født 26. desember 1893, død 9. september 1976) var leder av Folkerepublikken Kinas kommunistparti fra 1935 til sin død. Under hans lederskap fikk partiet makten over mesteparten av Kina som følge av den kinesiske borgerkrig. I Folkerepublikken Kina får Mao æren for å ha skapt et (nesten) forent Kina uten utenlandsk innflytelse for første gang siden opiumskrigene. Samtidig er han kritisert for sin katastrofale politikk, ikke minst på det økonomiske området, og for sitt brutale voldsstyre og organiserte ødeleggelse av kinesisk kultur. Mao er noen ganger referert til som de fire store: store lærer, store leder, store øverstkommanderende og store styrmann, (伟大导师,伟大领袖,伟大统帅,伟大舵手) . Kallenavnet formann Mao var det som ble best kjent i Vesten.

Til tross for den nevnte kritikken, er Mao fortsatt svært populær i Kina. Man husker at det under hans ledelse ble satt i gang en rekke velferdstiltak, som blant annet gratis skolegang, gratis helsetjeneste, garantert arbeid. Fattigdommen gikk ned, den utbredte analfabetismen ble på kort tid kraftig redusert og levealderen steg.

Mye av den takknemligheten kineserne har overfor Mao, skyldes propagandaens styrke. Det er mange mørke sider ved hans styre som det ikke tales om, eller som er delvis ukjente for den yngre generasjon. I viktige perioder svekket han faktisk skolevesenet og tvangsinndrev så meget av jordbruksproduksjonen at det førte til kanskje den verste og langt på vei unødvendigste hungersnøden verden noensinne har opplevd. Les mer…
rediger - fra bokmål - diskusjon - til dansk - til nynorsk


nynorsk

Den spanske borgarkrigen var ein blodig borgarkrig som varte frå 1936 til nn:1939, og som idealistar frå heile Europa involverte seg i. Krigen vart i all hovudsak utkjempa mellom høgresida og venstresida i spansk politikk. Høgresida vart i stort kalla «nasjonalistane» og hadde mellom anna som mål å innføra monarkiet på nytt. Venstresida var liberalarar, sosialistar, anarkistar og kommunistar. Venstresida vart i vid tyding kalla «republikanarane». Dei støtta den spanske republikken, og den demokratisk valde folkefront-regjeringa. Opprøret mot Folkefrontregjeringa starta 17. juli 1936 i det spanskstyrte Nord-Afrika, leidd av general Francisco Franco. Elitetroppar derifrå vart flogne inn til Spania, og nasjonalistane kjempa seg frå sør og nordover i Spania. Fleire byar gjekk over til nasjonalistane, men republikanarane greidde å halda blant anna hovudstaden Madrid heilt til slutten av krigen. Les meir…
endre - fra nynorsk - diskusjon - til dansk - til bokmål


Veke 37 – 11. september - 17. september 2006[edit]

svensk
Rosenbad

När Ingvar Carlssons första regering tillträdde 1986 efter Palmemordet rådde det högkonjunktur i Sverige. Finansminister Kjell-Olof Feldt sökte att dämpa denna, bland annat genom tvångssparandet. Under mandatperioden skedde Boforsaffären och Ebbe Carlsson-affären. Regeringen avgick 1990 efter att ha förlorat en kabinettsfråga i riksdagen.
redigera - från svensk - diskussion - til dansk - til bokmål - til nynorsk


dansk
Den unge Kierkegaard

Søren Aabye Kierkegaard var en dansk teolog, filosof og psykolog. Kierkegaard regnes ofte som den største danske filosof og som fader til den kristne eksistentialisme.

Det er karakteristisk, at værkerne fra forfatterskabets første fase er udgivet under pseudonymer, men i Efterskriften vedkender Kierkegaard sig samtlige sine værker. Ved hjælp af pseudonymerne har han ladet de teologiske, filosofiske og psykologiske temaer spille dialektisk mod hinanden på en måde, som har gjort ham til en af eksistentialismens fædre. Endvidere menes det også, at pseudonymerne netop gjorde at forståelsen af hans værker blev op til "hin enkelte" at tage stilling til, eftersom argumentationen "ikke" var fremført af Kierkegaard selv. Samtidig med dette arbejde udgav han en række religiøse "taler", som blev samlet i 1845 under titlen Atten opbyggelige Taler. De blev udgivet under hans eget navn, bl.a. for at vise, at han først og fremmest opfattede sig selv som religiøs og kristelig forfatter.
redigér - fra dansk - diskussion - til bokmål - til nynorsk


bokmål
Bildet «Kong Filip IV og Hans Familie» av Diego Velazquez

Las Meninas («Hoffdamene», eller Kong Filip IV og Hans Familie) er et maleri av den spanske kunstneren Diego Velázquez (1599-1660). Det ble malt i 1656, og maleriet regnes både som Velázquez' hovedverk, og som et av de kunstneriske høydepunktene i den europeiske barokken. Det blir også av mange ansett å være en av de mest fullendte og komplekse figurkomposisjonene i den vestlige kunsten, til alle tider. Les mer…
rediger - fra bokmål - diskusjon - til dansk - til nynorsk


nynorsk
Nedslagskrateret Tycho på månen. Foto: NASA

Eit nedslagskrater, meteorittkrater, krater, er vanlegvis ei sirkelforma fordjuping på overflata til ein planet, ein måne eller ein asteroide som har blitt forårsaka av ein kollisjon med ein mindre himmellekam, til dømes ein meteoritt. På jorda dannast ofte ein kratersjø i eit sånt krater og i større nedslagskrater dannast ofte ei øy eller til og med ein ring av øyar i senteret til krateret.

Nedslagskrater fins på nesten alle himmellekamar og sidan talet på nedslagskrater aukar med tida og endrar utsjånaden til terrenget, kan ein gjennom å rekne antalet nedslagskrater fastsette alderen på dette terrenget. Likevel blir det med tida oppnådd ei jamvekt der eldre krater blir sletta i same takt som nye kjem til. Les meir…
endre - fra nynorsk - diskusjon - til dansk - til bokmål


Veke 38 – 18. september - 24. september 2006[edit]

svensk
Basketball.png

Basket, basketboll, är en sport där en basketboll kan dribblas (studsas med en hand), passas mellan lagmedlemmar och där man gör mål genom att skjuta bollen (kasta med speciell teknik) genom motståndarnas korg (ring som sitter fastsatt i planka på 305 cm höjd).
redigera - från svensk - diskussion - til dansk - til bokmål - til nynorsk


dansk

Jacob Christian Hansen Ellehammer (født 14. juni 1871 i Bakkebølle; død 20. maj 1946) var en dansk opfinder og flypioner. Han påbegyndte i 1905 en række forsøg med en motordreven flyvemaskine på øen Lindholm (i Smålandsfarvandet). Allerede den 12. september 1906 lykkedes det ham at hæve sig fra jorden med sin flyvemaskine, der var bygget som todækker (2 bæreflader). Ellehammer må derfor anses for at være den første, der i Europa fløj med en motordreven flyvemaskine. Desværre blev rekorden ikke anerkendt, fordi hans fly var tøjret til en pæl, så den ikke fløj frit, men i en cirkel.
redigér - fra dansk - diskussion - til bokmål - til nynorsk


bokmål
Arkhangelsks byvåpen

Byen Arkhangelsk (russisk: Архангельск, fra erkeengel, dvs. Erkeengelen Mikael som byen er oppkalt etter) ligger ved den nordlige delen av elven Dvina (mer presist Nordre Dvina) nær utløpet i Kvitsjøen lengst nord i den europeiske delen av Russland. Byen er hovedstad i Arkhangelsk oblast (provins) og var Russlands viktigste havneby i middelalderen. I 1584 ga Ivan ordre om å grunnlegge Ny Kholmogory (Novy Kholmogory). Denne byen fikk i 1613 navn etter erkeengelklosteret. På denne tiden var Kvitsjøen Moskvas eneste egne tilgang til havet, siden Østersjøen var kontrollert av Sverige. Men tilgangen var begrenset, på grunn av at Kvitsjøen et islagt om vinteren. Innbyggerne av områdene rundt Arkhangelsk og Kvitsjøen ble kalt pomorer, og var de første som utforsket områdene mot øst. De opprettet handelsruter til Nord-Sibir, forbi Uralfjellene og byen Mangazeja som de grunnla. De drev også handel og var dyktige sjøfarere.

Pomorhandelen, som var en spesiell byttehandel av fisk og korn med Nord-Norge, hadde sin blomstringstid på 1800-tallet. Denne handelen har vært svært viktig for økonomisk og kulturell utvikling av både Nord-Norge og Arkhangelsk. På slutten av århundret var Arkhangelsk den største byen i Russland. Les mer…
rediger - fra bokmål - diskusjon - til dansk - til nynorsk


nynorsk
Hjarte med koarktasjon

Koarktasjon er ei forsnevring (stenose) på livpulsåra. På medisinsk latin heiter det coarctatio aortae av cum ihop og arctare snøra, aorta livpulsåra. Innsnevringa bremsar straumen av blod frå hjartet til underkroppen. Som regel er forsnevringa sist på bogen (latin arcus aortae), rett etter avgangen av arteria subclavia sinister. Ho er ein medfødd hjartefeil som kan forekomme isolert eller i samband med andre feil, og utgjer fem til åtte prosent av alle medfødde hjartefeil. Koarktasjon av aorta blei første gong skildra av Johann F. Meckel den eldre i 1750. Les meir…
endre - fra nynorsk - diskusjon - til dansk - til bokmål


Veke 39 – 25. september - 1. oktober 2006[edit]

svensk

En stjärna föds hade premiär den 29 september 1954 och kom att bli Judy Garlands sista storfilm och med den kom hon tillbaka på filmduken efter fyra års frånvaro. Inspelningen av denna Cinemascopefilm kantades av problem av olika slag, både tekniska och sådana som kan ledas till Judy Garlands personlighet. Filmbolaget Warner Bros. ansåg filmen för lång och klippte bort flera scener, men 1983 restaurerades filmen så gott som det gick.
redigera - från svensk - diskussion - til dansk - til bokmål - til nynorsk


dansk
Richard Wagner

Wilhelm Richard Wagner (22. maj 1813 i Leipzig - 13. februar 1883 i Venedig) var en indflydelsesrig tysk komponist, dirigent, teoretiker og skribent. Han er primært kendt for sine operaer (eller musikdramaer som han senere skulle komme til at kalde dem). Hans værker, især dem fra den senere periode, er kendetegnet ved deres brug af kontrapunkt, deres fyldige harmonik og orkestrering og den veludviklede brug af ledemotiver: musikalske temaer der er associeret med bestemte personer, steder eller begivenheder i operaen.
redigér - fra dansk - diskussion - til bokmål - til nynorsk


bokmål

Derby County Football Club er en engelsk fotballklubb som spiller i Football League Championship. Klubben ble stiftet i 1884, og var en av 12 klubber som startet The Football League i 1888. Klubben kalles «The Rams» og spiller hjemmekampene sine på Pride Park Stadium i Derby. Byen Derby ligger i den engelske regionen Øst-Midlands, omtrent sju mil nordøst for Birmingham. les mer
rediger - fra bokmål - diskusjon - til dansk - til nynorsk


nynorsk
Håkon Håkonsson og sonen, Magnus Lagabøte

Håkon IV Håkonsson var konge av Noreg i perioden 12171263. Han var son av Håkon Sverresson og Inga frå Varteig, og vart vald til konge av birkebeinarane i 1217. I løpet av Håkon si regjeringstid vart det slutt på borgarkrigane. Det siste opprøret vart leia av svigerfar hans, hertug Skule, som vart drepen i 1240. I 1247 vart Håkon krona av kardinal Vilhelm av Sabina i Bjørgvin, og den siste halvparten av regjeringstida hans var ei tid av fred og konsolidering av kongedømmet. Symbolet på denne perioden er Håkonshallen i Bergen. Les meir...
endre - fra nynorsk - diskusjon - til dansk - til bokmål